Interview: Erik Bongers over zijn Europese strip 'Verborgen ramp'
De Vlaming Erik Bongers staat momenteel midden in een heuse mediastorm. Reden van de storm (in een glas water) is de uitgave van zijn strip 'Verborgen ramp' die hij gemaakt heeft voor de Europses Unie. Het Britse Taxpayers' Alliance, een organisatie die opkomt voor de belangen van de belastingbetaler, vindt de strip - die op meer dan 300.000 exemplaren gedrukt wordt - weggesmeten geld. Geen erg, vindt tekenaar Bongers want de commotie zorgt er voor dat elke krant nu over de strip bericht. Erik Bongers over censuur, schrijven in 't Engels en tekenen met het geld van de belastingbetaler! (KM)
Een stripverhaal mogen tekenen in opdracht van de Europse Unie. Hoe zijn ze bij jou geraakt?
Erik Bongers: Zoals dat gaat met overheidsopdrachten is dit via een openbare aanbesteding (of call-for-tender, zoals het in ’t Engels heet) gegaan. Concreet hebben kandidaten uit 6 Europese landen meegedongen voor deze opdracht. Naar men mij verteld heeft, was ik er als beste uitgekomen en was ik net niet te duur of de tweede in rij was met de opdracht gaan lopen. Ik hoor eigenlijk Pulpdeluxe te bedanken want het stripje over 'De Reporter' dat ik voor hen gemaakt heb, was een doorslaggevend argument en toonde mijn interesse in het thema.
Kreeg je carte blanche voor 'Verborgen ramp'? Of moest alles steeds ter controle worden vastgelegd?
Met de natte vinger zou ik zeggen dat ik voor 80/90% ‘mijn goesting’ heb kunnen doen. Alles werd wel van dichtbij gecontroleerd, maar ik heb het verhaal volledig zelf geschreven, waarbij hier en daar kleine toevoegingen of correcties gemaakt zijn door de mensen op de dienst Informatie van de Commissie voor Humanitaire Hulp (ook wel infodienst van ECHO genaamd). Belangrijk om weten is dat ik moest opletten met politieke en religieuze gevoeligheden. Er mocht in de strip geen link gelegd kunnen worden naar een bepaalde politieke affiniteit of (al dan niet religieuze) levensovertuiging. Zo moest ik in de strip ergens de kreet “Oh my God!” vervangen door “Oh my goodness!”. Je kan dit censuur noemen, maar wees hier niet te naïef in. Het is een reëel risico dat indien er te expliciete overtuigingen of te expliciete kritiek naar bepaalde politieke regimes in deze strip zouden staan, dit zou gebruikt kunnen worden om humantiaire hulp vanuit Europa niet binnen te laten bij een ramp (of een gewapend conflict). Die neutraliteit en onpartijdigheid zijn twee van de vier principiële pijlers van humanitair werk. Geen censuur dus, maar pragmatische diplomatie.
Wat vond je het moeilijkst aan deze strip te maken?
Het moeilijkste was om zoveel mogelijk informatie te verstrekken (vergeet niet, deze strip is een beetje een schoolboek) en er toch een beetje een leesbaar verhaal van te maken. Ik heb het ook in het Engels geschreven, maar ik schrijf graag in die taal, ook al ken ik wat te weinig uitdrukkingen om met een rijke, versierde taal te kunnen schrijven.
Ik moest om de 4 pagina’s die uitgetekend waren ze laten keuren door ECHO, en vreesde een beetje dat ik om de haverklap iets opnieuw moest doen, maar dit is zeer goed meegevallen. De enige twee prentjes die ik op hun (eigenlijk nog zeer voorzichtige) suggestie opnieuw heb gedaan waren twee saaie prentjes van een vergadering waar ik echt wel mijn (ahum) botten aan had geveegd.
De strip wordt op meer dan 300.000 exemplaren gedrukt en wordt in verschillende talen uitgegeven. Je internationale carrière neemt meteen een goede start of sta je daar anders tegenover?
Zo’n oplage mag je niet vergelijken met een oplage op de vrije markt. Voetjes op de grond houden. Maar voor mij is dit inderdaad een ideaal visitekaartje naar uitgeverijen toe. Om nog te zwijgen van de naambekendheid met dank aan Taxpayer’s Alliance hiervoor, ik ga ze zeker een gesigneerd exemplaar sturen.
‘Verborgen ramp’ zorgt inderdaad ook voor de nodige commotie. De Taxpayers’ Alliance vindt de strip weggesmeten geld. Wat vind je van die commotie?
Op het eerste zicht kan je denken dat het 'verspillen' van 300.000 euro belastingsgeld voor ontwikkelingshulp aan een stripverhaaltje immoreel is. Had dit bedrag niet beter besteed geweest door het rechtstreeks naar bv. Haiti te sturen? Neen. Twee redenen. Ten eerste is het belangrijk dat een democratisch instituut (dus, gefinancierd met belastingsgeld) een percentage (0.04% in dit geval) besteedt aan informatieverschaffing over haar werking. De belastingbetaler heeft immers recht op deze informatie. Algemener kan je stellen dat een democratie zichzelf continu moet bewijzen door aan haar burgers te tonen met welke goede projecten zij bezig zijn. Anders voed je de niet-democratische krachten in de maatschappij. Andere vormen van democratische zelfpromotie (noem het gerust propaganda – ik heb daar geen probleem mee want je moet kritisch blijven tegenover informatie van de overheid over de overheid) zijn de borden naast wegenwerken "Hier investeert de Vlaamse overheid zoveel om de veiligheid van dit kruispunt, enz...) of ook nog het filmpje met een Amerikaanse journalist die in Brussel van zijn fiets wordt gereden en er zich zogezegd live op CNN over verbaast dat hij zijn creditcard niet moest bovenhalen om verzorgd te worden in België! Een mooi voorbeeld van hoe de burger (terug) bewust te maken van hoe waardevol ons gezondheidssysteem wel is.
Ten tweede is deze strip bedoeld als lesboek voor scholen. Moest dit een saai tekstboek geweest zijn, zou geen haan er naar gekraaid hebben, maar aangezien het een strip is, lijkt het voor sommigen verspilling. Maar elke moderne leraar zal u weten te zeggen dat de impact van zo'n modern medium als de strip veel groter is dan kurkdroge tekst. In die zin is de keuze voor de strip als medium net een zeer efficiënte manier van infoverspreiding. Met flink wat overdrijving kan je stellen dat de belastingbetalers van morgen, nu al leren dat een deel van hun belastingbijdrage op onzelfbaatzuchtige manier zal gebruikt worden, nl. voor ontwikkelingshulp (en ja, ook een klein beetje voor informatieverspreiding hierover). In die zin draag een strip als deze, zeer indirect bij om een groter draagvlak te creëren voor de fameuze 0.7% BNP commitment voor ontwikkelingshulp. Met evenveel overdrijving kan je stellen dat een strip als deze de ontwikkelingshulp van morgen voedt door jongeren er enthousiast te maken.
Enfin, in 't kort. Dit geld had niet rechtstreeks naar Haiti moeten gaan omdat het de morele plicht is de burger te informeren over de werking van de commissie voor humanitaire hulp en omdat deze strip een investering is in de toekomst en via een zeer efficient medium - de strip.
Ik spreek uit de biecht als ik zeg dat een medewerker van ECHO mij toevertrouwde dat hij blij was om eens via een strip te kunnen tonen wat ze deden, omdat het demotiverend was om te zien hoeveel van hun folders en flyers telkens weer ongelezen in de vuilbak of op de grond belandden.
Over belastingsgeld gesproken, je hebt een aantal jaar geleden een beurs gekregen van het Vlaams Fonds van de Letteren waardoor je met Ferry als een soort ‘peter’ een strip ging uitwerken. Hoe staat het daar mee?
Dit project is een een (voorlopig) roemloos einde gestorven. Ik ben toevallig een paar weken geleden naar Ferry geweest om dit met hem te bespreken. De conclusie was, na het zien van de Europese strip, dat 'Cocoon' een studentenwerk was (zij het van 3 jaar) dat teveel kinderziektes bevat. Ferry stelde voor om het helemaal opnieuw te doen. Dat zag ik echter niet zo zitten, en nadat ik hem een ander project voorstelde, stelde hij voor om dat nieuwe project eerder te proberen, en 'Cocoon' later misschien in gewijzigde vorm opnieuw op te rapen. Wat ik vermoedelijk wel ga doen – ik ben immers wel wat gehecht geraakt (na 3 jaar!) aan de personages. En de strip bevatte toch ook wel wat goede elementen. Om de beurs van het VLF te verdedigen: ik heb 4400 euro gekregen, heb drie jaar aan de strip gewerkt, voor de rest gefinancieerd met alleen mijn eigen spaarcenten en wat kleine jobs voor kinderboekjes. Heb bewust geen tweede beurs gevraagd (ook al suggereerde Ferry dat) en geen enkele vorm van uitkering (via het kunstenaarstatuut) willen trekken omdat ikzelf de keuze heb gemaakt om uit een goeie job te stappen en de sprong in het ijle te maken. Ik hoop dat de 4400 euro, die in de praktijk eerder een studiebeurs voor 3 jaar dan een stripbeurs is gebleken mij gegund is. Al kan ik mij voorstellen dat het feit dat ik weeral een strip heb gemaakt met het geld van de belastingbetaler voor enige wrevel kan zorgen. Maar zoals Ferry ook al opmerkte – zonder die drie jaar intensief werken aan 'Cocoon' had ik niet de ervaring gehad om 'Hidden disaster' tot een goed einde te brengen. Trouwens, voor 'Hidden disaster' heb ik een kleine 15.000 euro bruto gekregen (dit is trouwens publieke informatie) en ik heb er een klein jaar fulltime aan gewerkt.
Zorgt je Europese strip nu voor meer werk?
Dit is te vroeg om te zeggen – het boekje is nog maar net uit. Deze week zorgt het in ieder geval al voor heel wat meer werk, namelijk interviews geven, persconferenties en signeren. (glimlacht)
Wat zijn je volgende projecten?
Dat zal afhangen van wat voor soort projecten uitgevers met mij willen starten maar ik hoop een strip te maken over een jonge vrouw in de 19e eeuw die muzikante wil worden. Al gaat het verhaal meer over haar sexuele ontluiking dan over muziek. De synopsis is klaar. Nu nog personages en een paar voorbeeldpagina’s maken en het projectvoorstel is klaar. Het spreekt voor zich dat bij elk projectvoorstel dat ik nu ga doen, ook een exemplaar van “Hidden disaster” zal zitten. (lacht)
Meer info!Verborgen ramp’ wordt uitgegeven in het Nederlands maar ook in het Engels, Frans, Duits en Italiaans. Een Spaanse en Poolse vertaling wordt ook verwacht. De strip is gratis te bestellen en te downloaden op de website van de Europese Unie.
Gepubliceerd op 23 Februari 10 - 06:47
De link naar het stripverhaal doet het niet. Ik zou graag de strip bestellen. alvast bedankt.
katelijne desmet - 23 02 10 - 09:19
De link is gefikst 
Jim - 23 02 10 - 10:21
Ik ben de projectmanager van EU Bookshop, waarvan we vanmorgen de volledig vernieuwde versie online hebben gezet (vandaar de foutieve link natuurlijk).
Om dit te vermijden kan je ook onze deeplinking gebruiken, waardoor de bezoeker steeds bij de juiste publicatie terechtkomt, en dit zelfs in de Nederlandstalige versie van de website.
Voor dit stripverhaal zou dit dus zijn : http://bookshop.europa.eu/uri?target=EUB..
Graag gedaan
Erik.
Erik Van Roy (Email) (URL) - 24 02 10 - 16:10
Bedankt. ik heb het stripverhaal vandaag besteld. mvg, Katelijne
Katelijne Desmet (Email) - 04 03 10 - 09:51
